BEŞA I — HELWEST Û BINGEH

Xal 1 — Nav û mane. Navê saziyê Înîsiyatîfa Civaka Kurdistanê ye; kurtenav: ÎCK. ÎCK saziyeke sivîl, li ser bingeha endamtiyê, bi awayekî federal birêxistinbûyî ye û li welatên Yekîtiya Ewropayê û Ewropayê dixebite.

Xal 2 — Helwest. Em ne bêalî ne; em xwedî helwestekê ne. Nivîsa ku dibêje "em bêalî ne" lê di rastiyê de helwesteke diyar digire, xwe qels dike. Loma em helwesta xwe bi eşkereyî dinivîsin:

a) ÎCK li ser bingeha mafê neteweyî ava dibe, ne li ser bingeha îdeolojiyekê û ne li ser bingeha hînkirineke olî. b) ÎCK ne organa tu partiyekê, tu dewletekê, tu îstîxbaratekê û tu rêxistineke olî ye. c) ÎCK rêzê li azadiya raman, wijdan û baweriya olî digire, lê ne saziyeke olî ye û di navbera mezheb û baweriyan de tu cudahiyê nake.

Xal 3 — Muhasebeya tecrubeya îdeolojîk (sosyalîzm). Ev helwest ne ji hestan, ji tecrubeyê tê. Di dîroka bizava azadiya Kurdistanê de:

a) Di serdema Sovyetê de Kurdistana Sor hate rakirin; di salên 1937 û 1944an de kurd bi zorê ji warên xwe hatin sirgûnkirin bo Qazaxistan, Qirgizistan û herêmên Kafkasyayê. b) Komara Kurdistana Rojhilat (Mehabad, 1946) bi piştevaniya ku hate sozdan lê nehate dayîn, bi tenê hate hiştin. c) Bi navê sosyalîzmê, doza neteweyî ya kurd her carê li pey berjewendiyeke din hate danîn.

Xal 4 — Muhasebeya tecrubeya olî (ûmetçîtî). Ji sedî heştê heta not (%80–90) ê miletê kurd misilman e. Lê:

a) Dewletên dagirker ên Kurdistanê — Îran, Îraq, Tirkiye, Sûriye — xwe bi navê îslamê bi nav dikin. b) Li Îranê bi navê şerîetê kurd tên îdamkirin. c) Dewletên yekîtiya îslamî bi bêdengiya xwe li hember van kiryaran, xwe kirine şirîkê wan.

Xal 5 — Encama Xalên 3 û 4. Mafê neteweyî nikare li bin çerçeveyeke îdeolojîk an olî bê danîn. Dema ku ew tê danîn, ew çerçeve maf diguherîne amûrekê, û gava berjewendiya wê çerçeveyê biguhere, maf tê terkkirin. Loma ÎCK doza xwe ji her îdeolojî û her hînkirina olî cuda dihêle.

Xal 6 — Azadiya baweriyê. Endamtî bi bawerî, mezheb, ol an bêbaweriyê ve girêdayî nîne. ÎCK li dijî tu baweriyê nîne û alîgirê tu baweriyê nîne.

Xal 7 — Rêbaz. ÎCK tenê rêbazên aştiyane, rewa û hiqûqî bi kar tîne: mafên mirovan, demokrasî, û normên hiqûqa navneteweyî. Her cure şideta çekdarî ji rêbazên ÎCK derve ye.

Xal 8 — Pêwendî bi partî û rêxistinên Kurdistanî re. ÎCK hebûna hemû partî, komel, sazî û dezgehên Kurdistanî dipejirîne, bi wan re dişêwire, û li xalên hevbeş digere. Lê ÎCK di bin kontrol û tesîra tu terefî de nîne û biryara dawî bi xwe dide. Ev ne soz e — ew bi Xalên 46, 73, 74 û 87 (mercê nelihevbûnê, zelaliya darayî, qedexeya fonên dewletan) tê mîsogerkirin. Serxwebûneke ku mekanîzmaya wê tune be, daxwazek e, ne rewşek e.

Xal 9 — Şêweya federal a hundirîn û sedema wê. Di nav civaka Kurdistanê de gelek zarava, gelek bawermendî û gelek herêmên xwedî taybetmendiyên cuda hene. Loma birêxistinbûna hundirîn a ÎCK federal e: her herêm li gorî taybetmendiyên xwe biryarên xwe digire û bi cih tîne, û delegeyên xwe ji bo Meclîsê hildibijêre.

Xal 10 — Şirovekirina rast a mînaka Almanyayê. Di guhertoya berê de hate gotin ku Almanya bi modela federal a 16 eyaletan yekîtiya xwe pêk anî. Ev şirove ters e û hatiye rastkirin: federalîzm encama yekîtiyê bû, ne sedema wê. Sê tiştan yekîtî pêk anîn:

a) Yekîtiya aborî ya berî yekîtiya siyasî — yekîtiya gumrikê (Zollverein, 1834) berî yekbûna siyasî hate avakirin; b) Standardeke zimanê nivîskî ya hevpar ku sazî û perwerde pê hatin birêvebirin; c) Domdariya sazîyan — kadroyeke ku ji nifşekî derbasî nifşê din bû.

ÎCK federalîzmê wek şêweya birêxistinbûna hundirîn digire — ev rast û bikêrhatî ye — lê motora yekîtiyê bi cudahî datîne: – stûna aborî (Beşa X, Xal 194–203), – rejîma zimên (Xal 76–80), – domdariya kadro û ciwanan (Xal 45/b, Xal 75), – û defterê hevpar (Beşa V): sazîyên ku li çil welatî belav in, bi tenê bi tomareke hevpar dikarin yek sazî bin.

Xal 11 — Modela biryarê û rastkirina referansa Kongreya Amerîkayê. Di guhertoya berê de hate gotin ku Kongreya Amerîkayê "tu veto li ser biryarên xwe qebûl nake". Ev ne rast e: di sîstema Amerîkayê de Serokkomar xwedî mafê vetoyê ye û Dadgeha Bilind biryaran ji aliyê makezagonê ve dinirxîne. Modela ku li ÎCK tê, ne modela Amerîkayê ye; ew hikûmeta meclîsê ye (Versammlungsregierung). Em wê bi peyvên xwe dinivîsin:

Meclîs biryardar e. Komîteya Rêveber bicîhkar e. Divana Hakemiyê şirovekar û çareserkerê nakokiyan e.

Xal 12 — Sedema Divana Hakemiyê. Di guhertoya berê de Desteya Dîsîplînê rapora xwe dida Komîteya Rêveber; yanî rêveberiyê li ser kiryarên xwe bi xwe biryar dida û mercê îtîrazê tune bû. Saziyeke ku dibêje ez "mêzîna heq û edaletê" me, nikare vê valahiyê bihêle. Loma Divana Hakemiyê wek organeke serbixwe hatiye damezrandin (Xal 49–55).