Her tiştê ku di vê belgeyê de tê gotin, xwedî pirseke pratîk a yekane ye ku di mêjiyê mirovekî li Amedê, li Wanê, li Mehabadê an li Qamişlo dijî re derbas dibe: "Eger ez beşdarî vê bibim, wê tiştek were serê min?"
Heta îro bersiva dilsoz a vê pirsê "dibe ku were" bû. Bûyîna endamê komeleyekê ketina lîsteyekê bû. Beşdarbûna civînekê ketina wêneyekê bû. Kirina bexşekê ketina qeydeke bankeyê bû. Tiştê ku sed salan birêxistinbûna gelekî bêdewlet sînordar kir ne bêrikî bû; bihayê beşdarbûnê bû. Mirov ne ji ber ku nedixwestin, ji ber ku mecbûr bûn xwe û malbata xwe biparêzin dûr sekinîn.
Xêra herî mezin a blokzincîrê ji vê neteweyê re tam li vir e. Li ser zincîrê kes ne navek e, hashek e. Defter kirinê hildigire — deng hate dayîn, ders hate qedandin, heq hate dayîn, biryar hate girtin — lê yê ku ew kirin kiriye hilnagire. Prensîp hevokek e: kirin eşkere ye, kes ne eşkere ye.
Encama vê rasterast û mezin e. Kesê ku li welêt dijî dikare beşdarî xebatên dîjîtal ên diasporayê bibe — dibistana wê, dengdana wê, xezîneya wê, hilbijartinên wê — bêyî ku fikara "wê tiştek were serê min" bike. Heta ku kes xwe eşkere neke, kes nikare wî eşkere bike. Ev ne soz e; li gorî xwezaya teknolojiyê wisa ye. Dibe ku soz neyê girtin, xweza nikare negirtinê bike.
Beşa herî girîng jî ev e: ev parastin hewce nake ku hûn ji me bawer bikin. Lîsteyeke endaman a vekirî di destê ICKê de tune ye; ji ber ku tune ye jî nayê xwestin, nayê derxistin, nayê desteserkirin, û bi biryara dadgehekê nayê daxwazkirin. Tekane lîsteya ku sazîyek nikare bide, ew lîste ye ku qet negirtiye. Her parastina ku bi niyeta baş a sazîyekê ve girêdayî ye, bi roja wê sazîyê ya herî qels ve girêdayî ye; parastina ku di sêwiranê de hatiye nivîsandin jî wê rojê jî derbas dike.
Parastin herwiha ji hejmarê tê, ne ji veşartinê. Tiştê ku kesek dike tevgereke cuda ye, û ya cuda xuya dibe. Tiştê ku sed hezar kes dikin tevgera nifûsekê ye, û nifûsek nikare bibe lîsteya hedefan. Ji ber vê her mirovê nû yê ku beşdar dibe ne tenê beşdariya xwe, ewlehiya hemû yên ku beriya wî beşdar bûne jî mezin dike. Elalet li vir ne dirûşme ye, mekanîzmayeke ewlehiyê ye.
Zanîna ka parastin çawa dixebite wê hîn xurttir dike. Zincîr kesî vedişêre; tiştê ku dê girêdana di navbera kes û kirinê de ava bike tenê tevgera kesê bi xwe ye. Kesê ku heman kirinê li medyayeke din bi navê xwe ragihîne, girêdana ku zincîr veşartiye bi destê xwe ava dike. Wê demê kesê ku bi navekî din beşdar dibe xwedî dîsîplîneke yekane ye û ew hêsan e: du nasnameyên xwe bi destê xwe bi hev ve girênede. Ya mayî sêwiran hildigire.
Astenga herî kevn a li ber birêxistinbûna gelekî tirs bû, û ew tirs ne bêheq bû. Tiştê ku wê radike ne bangeke wêrekiyê ye — sêwiranek e ku bihayê beşdarbûnê dadixe sifirê. Xwestina wêrekiyê daxwaznameyek e; bêhewcekirina tirsê çareserîyek e.
